На "Госпадзе, Цябе клічу ...": наступныя песьні з паўтарэньнем:

(Тон 2). Прыйдзіце, будзем радавацца ў Госпадзе і разважаць над сёньняшняй тайнай: загарода раю зьнішчаецца, вогненны меч зьнікае, хэрувім адступае ад дрэва жыцьця, а мы, выгнаныя з раю за непаслушэнства, зноў прыступаем да райскае спажывы. Нязьменны вобраз Айца, водбліск Ягонае спрадвечнасьці, прымае выгляд слугі. Прыйшоўшы ад Дзевы Маці і не зазнаўшы ніякае зьмены, Ён застаецца тым, кім быў – сапраўдным Богам, – і прымае тое, чым ня быў, стаўшыся чалавекам дзеля чалавекалюбства. Дык усклікнем Яму: "Божа, што нарадзіўся ад Дзевы, зьмілуйся над намі!".

Калі Госпад нарадзіўся ад сьвятое Дзевы, увесь сьвет прасьвятліўся: пастухі гралі, мудрацы пакланяліся, анёлы сьпявалі, а Ірад устрывожыўся, што зьявіўся ў целе Бог, Збавіцель душаў нашых.

Валадарства Тваё, Хрысьце Божа, – валадарства ўсіх вякоў, і дзяржава Твая з пакаленьня ў пакаленьне. Ты прыняў цела ад Духа Сьвятога і стаўся чалавекам ад Дзевы Марыі. Прыйсьце Тваё, Хрысьце Божа, было для нас ясным сьвітанкам. Ты – Сьвятло ад Сьвятла, зьзяньне славы Айца. Ты прасьвятліў усё стварэньне, і таму ўсё жывое славіць Цябе. Вобраз славы Айца, што быў і заўжды ёсьць, і зазьзяў ад Дзевы, Божа, зьмілуйся над намі!

Чым мы Табе аддзячым, Хрысьце, за тое, што Ты стаўся чалавекам дзеля нас на зямлі? Кожнае стварэньне, што прыйшло праз Цябе да быцьця, прыносіць падзяку Табе: анёлы – сьпевы, неба – зорку, мудрацы – дары, пастушкі – абвяшчэньне цуду, зямля – пячору, пустыня – ясьлі, а мы прыносім Табе Маці Дзеву. Спрадвечны Божа, зьмілуйся над намі!

(Тон 2). Калі Аўгуст быў адзіным уладаром на зямлі, шматуладзьдзе людзей скончылася; калі ж Ты стаўся чалавекам ад Усячыстае, адмененае было ідальскае многабожжа. Пад адзіным зямным уладаром апынуліся ўсе краіны, і ўсе людзі ўверылі ў адзіную Божую ўладу. На загад кесара людзі пайшлі запісвацца, і мы, верныя, таксама запісаліся ў Бога нашага, што стаўся чалавекам. Вялікая Твая міласэрнасьць, Госпадзе. Слава Табе!

Уваход з Евангельлем.

Пракімен: дня.

Чытаньне кнігі Роду

Спачатку Бог стварыў неба і зямлю. Зямля была неўпарадкаваная і пустая, цемра была над безданьню, і дух Божы насіўся над водамі. І сказаў Бог: "Хай будзе сьвятло!". І сталася сьвятло. І Бог убачыў, што сьвятло добрае і аддзяліў яго ад цемры. І назваў Бог сьвятло днём, а цемру назваў ноччу. І настаў вечар і раніца – дзень першы. А потым Бог сказаў: "Хай паўстане скляпеньне сярод водаў і хай разьдзеліць назаўжды адны воды ад другіх!". І ўчыніўшы скляпеньне, Бог аддзяліў воды пад скляпеньнем ад водаў над скляпеньнем. І назваў Бог скляпеньне небам. І быў вечар, а за ім раніца – дзень другі. Тады Бог сказаў: "Хай зьбяруцца воды пад скляпеньнем у адно месца і хай пакажацца суша!". І калі так сталася, Бог назваў сушу зямлёю, а збор водаў – морам. І ўбачыў Бог, што гэта добра. І сказаў Бог: "Хай зямля праросьціць зялёныя расьліны: травы, што расьсяваюць насеньне; фруктовыя дрэвы, што прыносяць плады з сямёнамі ў іх, кожнае паводле свайго роду на зямлі!". І сталася так. Зямля вывела з сябе расьліны: траву, што расьсявае насеньне, і фруктовыя дрэвы, што родзяць плады з сямёнамі паводле свайго роду. І ўбачыў Бог, што гэта добра. І настаў вечар і раніца – дзень трэці. (1:1–13)

Чытаньне кнігі Лікаў

Дух Божы спачыў на Валааме, і ён пачаў абвяшчаць сваё прароцтва, кажучы: "Як цудоўныя шатры твае, Якубе, і паселішчы твае, Ізраілю. Яны быццам лугі, быццам сады на берагах ручаёў, быццам дубы, што Госпад пасадзіў, быццам кедры над водамі. Вада ліецца з вёдраў яго, і ягоныя пасевы маюць удосталь вільгаці. Уладар ягоны мацнейшы за Агага, валадарства ягонае ўзьнесена высока. А Бог, які вывеў яго з Ягіпту – для яго Ён быццам рогі зубрыныя. Ён зьнішчыць народы варожыя яму, сатрэ іхнія косьці, стрэламі павыбівае іх. Ён лёг спачыць, быццам леў і быццам львіца – хто наважыцца разбудзіць яго? Блаславёныя тыя, што бласлаўляюць цябе і праклятыя, што цябе праклінаюць. Зазьзяе зорка ад Якуба, і ўстане чалавек ад Ізраіля, ён выб'е князёў Маабіцкіх і возьме ў палон усіх сыноў Эдомскіх, і будзе Эдом ягоным набыткам, і будуць нашчадкі Ісава ворагамі ягонымі, і моц Ізраіля ўзрасьце". (24: 2–3, 5–9, 17–18)

Чытаньне кнігі прарока Міхея

"У той дзень, – кажа Госпад, – зьбяру калекаў і пазьбіраю ўсіх выгнаньнікаў, і тых, каго Я засмуціў. І зраблю калекаў іх астаткам, а з выгнаньнікаў учыню народ магутны, і Госпад будзе панаваць над імі на гары Сыён ад сёньня і давеку". І ты, Бэтлеем-Эўфрата, найменшы сярод плямёнаў Юдавых! З цябе выйдзе той, хто будзе панаваць у Ізраілю, і паходжаньне ягонае з давён-даўна, з дзён спрадвечных. Дзеля гэтага Ён (Госпад) пакіне іх да часу, пакуль народзіць тая, што мае радзіць. І тады рэшта братоў ягоных вернецца да Ізраіля. І ўстане, і будзе пасьвіць паству сваю сілаю Госпада. І ў славе імя Госпада Бога свайго будзе прабываць, пакуль не пашырыць улады сваёй да канцоў зямлі. (4:6–7; 5:1–4)

Людзі (Тон 6): Таемна Ты нарадзіўся ў пячоры, але неба, Збавіцелю, зьяўленьнем зоркі абвясьціла ўсім Цябе. І прывяло да Цябе мудрацоў, каб у веры пакланіцца Табе. З імі разам і нам пакажы міласэрнасьць Тваю.

Чытальнік: Госпад любіць Сыён, які Ён збудаваў на гарах сьвятых, больш за ўсе паселішчы Якуба. Гавораць пра цябе рэчы поўныя пахвалы, места Божае! Рааб і Бабілён сярод тых, што шануюць мяне. (Пс 86:2–4)

Людзі: І прывяло да Цябе мудрацоў, каб у веры пакланіцца Табе. З імі разам і нам пакажы міласэрнасьць Тваю.

Чытальнік: Філістыны і Тыр, і Куш – яны ўсе нарадзіліся тут. А пра Сыён скажуць: "Усе да аднаго нарадзіліся ў ім, і Найвышэйшы Госпад умацаваў яго". (Пс 86:4–5)

Людзі: І прывяло ...

Чытальнік: Госпад напіша ў кнізе народаў: "Яны нарадзіліся тут". І, танцуючы, запяюць яны: "У табе ўсе мае крыніцы". (Пс 86:6–7)

Людзі: І прывяло ...

Чытальнік: Слава Айцу, і Сыну, і Сьвятому Духу, цяпер, і заўсёды, і на вякі вякоў. Амін.

Людзі: Таемна Ты нарадзіўся ў пячоры, але неба, Збавіцелю, зьяўленьнем зоркі абвясьціла ўсім Цябе. І прывяло да Цябе мудрацоў, каб у веры пакланіцца Табе. З імі разам і нам пакажы міласэрнасьць Тваю.

Чытаньне кнігі прарока Ісаі

Так кажа Госпад: "Парастак вырасьце з кораня Ясея, галінка з камля ягонага. І Дух Госпада спачыне на ім, дух мудрасьці і розуму, дух разважнасьці і мужнасьці, дух веды і набожнасьці. Дух страху Гасподняга напоўніць яго, і будзе судзіць не паводле вонкавага выгляду, і даваць прысуд не паводле чутак. У справядлівасьці ён будзе чыніць суд бедным, і пакорным дасьць справядлівы прысуд. Палкаю слоў сваіх ён ударыць прыгнятальніка, дыханьнем вуснаў сваіх умярцьвіць нязбожнага. Справядлівасьць будзе поясам на сьцёгнах яго, і праўда – падперазаньнем паясьніцы яго. Тады воўк будзе жыць супольна з ягняткам, а леапард будзе ляжаць побач з казьлём, цяля і леў будуць разам пасьвіцца, а малое хлапчанё паганяць іх будзе. Карова і мядзьведзіца будуць жыць мірна, і іхнія малыя разам ляжаць будуць. Леў, як і вол, будзе есьці салому, немаўля гуляць будзе ля нары гадзюкі; і дзіцятка ўложыць руку ў зьмяіную нару. Ня будуць чыніць нічога благога і ніякай шкоды на ўсёй гары маёй сьвятой, бо зямля так будзе поўная прысутнасьці Госпада, як мора поўнае вады. І ў той час станецца: корань Ясея будзе знакам для ўсіх народаў; да яго ўсе людзі прыйдуць з малітваю, і слаўным будзе месца ягонага супачынку". (11:1–10)

Чытаньне кнігі прарока Ярэмы

Такі Бог наш: ніхто чужы не ўстаіць супраць Яго, ніхто Яму ня роўны. Ён зьведаў усе сьцежкі мудрасьці, і даў яе Якубу, слузе свайму, і Ізраілю любаму свайму. А потым яна (мудрасьць) зьявілася на зямлі і з людзьмі прабывала. А мудрасьцю гэтай была кніга прыказаньняў Божых, і Закон, які трывае давеку. Усе, што трымаюцца яе, жыць будуць. А тыя, што ёю пагарджаюць, памруць. Навярніся, Якубе, хадзі ў зьзяньні ейнага сьвятла. Не аддавай іншаму славы тваёй, і народу чужому тваіх прывілеяў. Якія мы, Ізраілю, шчасьлівыя, бо ведаем, што да спадобы Богу. (Барух 3:35–4:4)

Чытаньне кнігі прарока Данілы

Сказаў Даніла Набухаданосару: "Ты, цару, бачыў: вось статуя – статуя агромністых памераў і незвычайнага блеску, – стала перад табою, і выгляд ейны быў жахлівы. Галава гэтай статуі была з золата найчысьцейшага, грудзі і плечы са срэбра, жывот і сьцёгны з жалеза, ногі часткова з жалеза і часткова з гліны. Ты ўглядаўся на яе, і вось камень адарваўся ад гары, без дапамогі рук, і ўдарыў статую ў ногі ейныя з жалеза і гліны, і разьбіў іх. Тады ўсё развалілася – жалеза, медзь, срэбра і золата, – і сталася быццам мякіна на таку ўлетку; і вецер разнёс іх так, што і сьледу не засталося. А той камень, які ўдарыў ідала, стаўся вялікай гарою і напоўніў усю зямлю. Гэта быў сон, і мы патлумачым значэньне яго цару. Бог неба ўстановіць валадарства, якое не праміне, і панаваньне якога не пяройдзе да іншага народу. Яно разбурыць і зьнішчыць усе іншыя валадарствы, а само будзе трываць давеку, як той камень, што ты бачыў, які адарваўся ад гары без удзелу рук і разьбіў гліну, жалеза, медзь, срэбра і золата. Бог вялікі паказаў цару, што мае быць. Сон праўдзівы і тлумачэньне яго пэўнае". (2:31–36;44–45)

Людзі (тон 6): Ты зазьзяў, Хрысьце, ад Дзевы, быццам духоўнае сонца праведнасьці, і зорка паказала Цябе, Незьмяшчальнага, які зьмясьціўся ў пячоры. Ты прывёў мудрацоў пакланіцца Табе. З імі разам і мы ўзьвялічваем Цябе: Жыцьцядаўча, слава Табе!

Чытальнік: Госпад пануе, Ён апрануўся ў красу, апрануўся Госпад у сілу і падперазаўся. Ён умацаваў сусьвет, што не зварухнецца. Пасад Твой непахісны ад пачатку сьвету, Ты ж вечна існуеш. (Пс 92)

Людзі: Ты прывёў мудрацоў пакланіцца Табе. З імі разам і мы ўзьвялічваем Цябе: Жыцьцядаўча, слава Табе!

Чытальнік: Узьнімаюць рэкі, Госпадзе, узьнімаюць рэкі голас свой; узьнімаюць рэкі рокат грамавы.

Людзі: Ты прывёў ...

Чытальнік: Госпад на вышынях мацнейшы за рокат водаў вялікіх, больш магутны за хвалі марскія. Сьведчаньні Твае праўдзівыя, сьвятасьць належыцца дому Твайму, Госпадзе, праз усе дні.

Людзі: Ты прывёў ...

Чытальнік: Слава Айцу, і Сыну, і Сьвятому Духу, цяпер і заўсёды, і на вякі вякоў. Амін.

Людзі: Ты зазьзяў, Хрысьце, ад Дзевы, быццам духоўнае сонца праведнасьці, і зорка паказала Цябе, Незьмяшчальнага, які зьмясьціўся ў пячоры. Ты прывёў мудрацоў пакланіцца Табе. З імі разам і мы ўзьвялічваем Цябе: Жыцьцядаўча, слава Табе!

Чытаньне кнігі прарока Ісаі

Дзіця нарадзілася нам, Сын быў дадзены нам, на ягоных плячах спачыла ўлада. Далі яму імя: Дзіўны дарадчык, Бог усемагутны, Уладар, Айцец вялікі, Князь супакою. Вялікае будзе ягонае панаваньне, і міру ягонаму ня будзе межаў; Ён сядзе на пасадзе Давіда і будзе панаваць над ягоным царствам, якое Ён умацуе і захавае ад сёньня і давеку. Раўнівая любоў Госпада Сіл учыніць гэта. (9:6–7)

Чытаньне кнігі прарока Ісаі

Зноў прамовіў Госпад да Ахаза, кажучы: "Прасі знаку ў Госпада твайго, глыбока пад зямлёю, або высока на гары". Але Ахаз адказаў: "Ня буду прасіць і ня буду спакушаць Госпада". Тады сказаў: "Слухай, доме Давідаў, ці мала табе рабіць прыкрасьці людзям, што яшчэ робіш прыкрасьці Богу майму? Дзеля гэтага сам Госпад дасьць табе знак: вось Дзева зачне і народзіць сына, і дасьць яму імя ‘Эмануэль’. Малако і мёд піць будзе, пакуль навучыцца адкідаць зло і выбіраць дабро. Але перад тым, як навучыцца адкідаць зло і выбіраць дабро, дзяржава двух каралёў, якіх ты баішся, будзе спустошаная". І Госпад сказаў мне: "Вазьмі табліцу новую вялікую і напішы на ёй звычайным пісьмом: Магэр-шаляль-гаш-баз (Скоры-рабунак-хуткая-здабыча). І вазьмі сабе двух вартых даверу сьведкаў: Урыю сьвятара і Захара, сына Еварахія". І я прыступіўся да прарочыцы, і яна зачала і нарадзіла сына. І сказаў мне Госпад: "Назаві яго Магер-шаляль-гаш-баз, бо перад тым, як хлопец навучыцца казаць ‘тата’ і ‘мама’, багацьці Дамаску і здабычы Самарыі будуць прынесеныя перад каралём Асырыі". З намі Бог, зразумейце гэта, ўсе народы, і скарыцеся; пачуйце гэта ўсе канцы зямлі, і скарыцеся! Калі і ўзброіцеся, будзеце пераможаныя; калі ўчыніце змову, Госпад аберне яе ў нішто; і слова вашае не ўстаіць, бо з намі Бог. (7:10–16; 8:1–4, 9–10)

Малая літанія, з воклікам, "Бо Ты сьвяты, Божа наш ..."; "Сьвяты Божа ..." і далей Літургія Сьвятога Базыля.

У суботу і нядзелю ўвечары: вячэрня бывае без Літургіі, і "Сьвяты Божа" не сьпяваецца.

Пракімен (Пс 2:7,8). Госпад сказаў мне: "Ты сын мой, сёньня Я нарадзіў Цябе".

Верш. Прасі ў мяне, і дам Табе ў спадчыну народы, і канцы зямлі ва ўладаньне Тваё.

Чытаньне лісту сьвятога Апостала Паўла да Гэбрэяў

Шматразова і рознымі спосабамі прамаўляў некалі Бог да айцоў праз прарокаў, у канцы ж гэтых дзён прамовіў да нас праз Сына, якога Ён паставіў спадкаемцам усяго і праз якога сьвет стварыў. Ён – водбліск Ягонае славы і вобраз Ягонае асобы, – трымаючы ўсё сваім магутным словам, і споўніўшы ачышчэньне грахоў, сеў на вышынях па правай руцэ Велічы, і стаўся так вышэйшым ад анёлаў, як вышэйшае атрымаў у спадчыну імя. Бо калі якому з анёлаў Ён сказаў: "Ты – Сын мой, сёньня Я цябе нарадзіў"? І зноў: "Я буду Яму Айцом, а Ён будзе Мне Сынам?" Калі ж зноў увёў Першароднага на сьвет, сказаў: "Хай пакланяюцца Яму ўсе анёлы Божыя". А да анёлаў сказаў: "Ён чыніць вятры пасланцамі сваімі, і слугамі сваімі полымя агню". А Сыну: "Пасад твой, Божа, на век вякоў; скіпетр валадарства твайго – скіпетр праведнасьці. Ты любіш справядлівасьць і ненавідзіш беззаконьне: дзеля гэтага Бог, Бог твой, памазаў цябе алеем радасьці над усімі таварышамі тваімі". Таксама: "Спачатку Ты, Госпадзе, заснаваў зямлю, і неба – твор рук Тваіх. Яны прамінуць, а Ты застаешся. Быццам вопратка, яны састарэюць, і, як адзеньне, Ты згортваеш іх, і яны мяняюцца. А Ты ўсё той самы, і гадом Тваім няма канца". (1:1–12)

Алілуя (Пс 109:1,2,3): Сказаў Госпад Госпаду майму: "Сядзь па правай руцэ маёй, пакуль пакладу ворагаў Тваіх пад ногі Табе".

Верш 1. Госпад пашле Табе жэзл сілы з Сыёну, і будзеш панаваць над ворагамі Тваімі.

Верш 2. "Ва ўлоньні перад заранкай Я нарадзіў Цябе", – кляўся Госпад і не раскаяўся.

Чытаньне Сьвятога Евангельля паводле Лукі

У тыя дні выйшаў загад кесара Аўгуста зрабіць перапіс (насельніцтва) усяе дзяржавы. Першы гэты перапіс адбыўся, калі Сырыяй правіў Квірын. І вось усе людзі пайшлі запісвацца, кожны ў сваё места. Пайшоў і Язэп з Галілеі, з места Назарэту, у Юдэю, у места Давідава, званае Бэтлеем – бо ён быў з дому Давіда, – запісацца з пашлюбаванай з ім Марыяй, якая была цяжарная. Калі яны былі там, настаў час Марыі радзіць. І нарадзіла яна Сына першароднага свайго, спавіла яго ў пялёны і паклала ў ясьлях, бо не знайшлося ім месца ў гасподзе. Былі ж у той аколіцы ў полі пастухі, што пільнавалі ўночы свой статак. Раптам стаў перад імі анёл Гасподні, і сьветласьць Гасподняя адусюль зазьзяла ім, так што яны вельмі спалохаліся. Але анёл сказаў ім: "Ня бойцеся, бо вось абвяшчаю вам вялікую радасьць, што будзе радасьцю ўсяго народу. Сёньня нарадзіўся вам у месьце Давідавым Збавіцель, ён жа Госпад Хрыстос. А вось вам знак: вы знойдзеце дзіця, спавітае ў пялёнкі, што ляжыць у ясьлях". І ў тую хвіліну прылучылася да анёла вялікае мноства нябесных сілаў, якія славілі Бога і пяялі: "Слава на вышынях Богу, супакой на зямлі людзям добрай волі". Калі анёлы адышлі ад іх да неба, пастухі сказалі адзін аднаму: "Хадзем да Бэтлеему, паглядзім, што гэта за здарэньне, пра якое Госпад абвясьціў нам". І, хутка пайшоўшы, знайшлі Марыю, Язэпа і Немаўлятка, што ляжала ў ясьлях. Убачыўшы Яго, яны расказалі пра тое, што ім было сказана пра гэтае Дзіцятка. І ўсе, што чулі, дзівіліся таму, што казалі пастухі. А Марыя пільна зьберагала ўсе гэтыя словы, разважаючы ў сэрцы сваім. І вярнуліся пастухі, сьпяваючы і славячы Бога за ўсё, што чулі і бачылі, так, як ім было сказана. (2:1–20)

Калі няма Літургіі: Гал 3:15–22, Мц 13: 31–36а.

Пасьля Евангельля: літанія "Скажам усе разам...", услаўленьне "Дай, Госпадзе, у гэты вечар...", літанія "Дапоўнім вячэрнюю малітву..."; пасьля вокліку "Хай моц валадарства...", сьвятар кажа: "Мудрасьць" і бывае звычайнае заканчэньне вячэрні.

Пасьля вячэрні, як пасьля літургіі, бывае ўслаўленьне сьвята сярод царквы.

Задастойнік (беларуская традыцыя): Не сумнявайся, Маці, што бачыш сёньня малым дзіцем Мяне, каго Айцец ва ўлоньні сваім нарадзіў раней заранкі. Я прыйшоў зноў узьнесьці і ўславіць паўшы род людзкі, які з вераю і любоўю ўзьвялічвае Цябе.

Прычасьник: Хваліце Госпада з нябёсаў, хваліце Яго на вышынях. Алілуя, алілуя, алілуя.

Услаўленьне сьвята пасьля літургіі (або вячэрні):

Трапар (тон 4). Нараджэньне Тваё, Хрысьце Божа наш, зазьзяла на ўвесь сьвет сьвятлом пазнаньня. І вось тыя, што зоркам служылі, ад зоркі навучыліся пакланяцца Табе, Сонцу справядлівасьці, і зразумелі, што Ты – Сьвітаньне з вышыняў. Госпадзе, слава Табе!

Слава ... цяпер ...

Кандак (тон 3). Дзева сёньня родзіць Надпрыроднага, і зямля пячору Недаступнаму прыносіць; анёлы з пастушкамі ў песьнях Яго славяць, мудрацы з зоркаю падарожнічаюць. Дзеля нас нарадзілася Дзіцятка малое, спрадвечны Бог.