ЮТРАНЬ

Пасьля "Госпад – Бог..."

(Тон 1): Збаў, Госпадзе, людзей Тваіх...

(Тон 1): Як толькі пачуўся голас Габрыеля, які казаў Табе, Дзева:"Радуйся!", Уладар усіх узяў цела ад Цябе, сьвятая Скарбніца, як прадказаў праведны Давід. Ты сталася больш прасторнай за неба, бо насіла ў сабе Творцу ўсяго. Слава Таму, хто пасяліўся ў Табе; слава Таму, хто выйшаў з Цябе; слава Таму, хто вызваліў нас нараджэньнем сваім.

Далей – служба нядзельная належнага тону аж да канонаў.

Канон (Тон 1)

Канон нядзельны належнага тону і наступны Крыжа:

Ірмас: Уваскрасеньня дзень! Узрадуемся, людзі: сёньня Пасха Гасподняя, Пасха! Бо вось ад сьмерці да жыцьця і ад зямлі на неба Хрыстос Бог перавёў нас, якія пяём песьню перамогі.

Катавасія: Некалі слуга Божы Майсей даў нам вобраз крыжа Твайго, калі ў Чырвоным Моры разьдзяліў ваду кіем сваім і правёў Ізраіля, пяючы Табе, Хрысьце Божа, вызвольную песьню.

Ірмас: Хадзеце, будзем піць пітво новае, ня з каменя бясплоднага цудам атрыманае, але тое, што б'е жывой крыніцай з магілы Хрыста, якім мы ўмацоўваемся.

Катавасія: Умацуй мяне, Уладару Хрысьце, на камені веры крыжом Тваім, каб розуму майму не пахіснуцца ад нападаў ворага, бо Ты адзіны Сьвяты.

Сядальная песьня (Тон 6): Крыж Твой сьвяты, Госпадзе, дае ацаленьні тым, што занядужалі ад грахоў. Пакланяемся яму і молім Цябе: Змілуйся над намі.

Верш: Узьвялічвайце Госпада Бога нашага і пакланяйцеся падножжу Ягонаму, бо Ён сьвяты.

Сёньня спаўняецца слова прарока: пакланяемся месцу, дзе стаялі ногі Твае, Госпадзе, і, пакаштаваўшы з дрэва збаўленьня, вызваляемся ад грахоўных пажаданьняў, малітвамі Багародзіцы, адзіны Чалавекалюбча.

Як толькі Крыж Твой, Хрысьце Госпадзе, быў пастаўлены, асновы сьмерці пахіснуліся. Пекла, якое хціва праглынула Цябе, адпусьціла Цябе са страхам і трапятаньнем. Ты, Сьвяты, явіў нам збаўленьне, і мы ўзьвялічваем Цябе, Сыне Божы. Зьмілуйся над намі.

Багародзіца Дзева, малі Сына Твайго, Хрыста Бога нашага, які быў дабравольна прыбіты да крыжа і ўваскрос з мёртвых, каб Ён збавіў душы нашыя.

Песьня 4

Ірмас: На боскай варце Богам натхнёны Авакум хай стане разам з намі і пакажа анёла прамяністага, які нам ясна кажа: Сёньня збаўленьне сьвету, бо ўваскрос Хрыстос, будучы ўсемагутным.

Катавасія: Убачыўшы Цябе на крыжы, сонца спалохалася і схавала промні свае, усё стварэньне ўславіла Тваю доўгацярплівасьць, і зямля напоўнілася хвалы Тваёй.

Песьня 5

Ірмас: Устанем рана да сьвітаньня і, замест духмянасьцяў, песьню Ўладару прынясем, і ўбачым Хрыста, Сонца справядлівасьці, што асьвятляе ўсім жыцьцё.

Катавасія: Зранку пяём славу Тваю, Добры Збавіцелю, бо мы атрымалі супакой Крыжом Тваім, якім Ты абнавіў род людзкі і прывёў усіх нас да незаходнага сьвятла.

Песьня 6

Ірмас: Ты, Хрысьце, зышоў у глыбіні падземныя і разьбіў вечныя путы, што трымалі вязьняў, і на трэці дзень, быццам Ёна з нутра кіта, устаў з магілы.

Катавасія: Ёна распасьцёр рукі свае ў нутры кіта, даючы нам вобраз крыжа Твайго, і сілаю Тваёю, Слова, выйшаў адтуль непашкоджаны .

Кандак Крыжа (Тон 7): Ужо вогненны меч не сьцеражэ больш варот райскіх, бо яго патушыла дрэва крыжовае, якім джала сьмерці і перамога пекла зьнішчаныя былі, і Ты, Спасе, зьявіўся тым, што ў апраметнай, кажучы: "Хадзіце зноў у рай".

Ікас: Тры крыжы паставіў Пілат на Галгоце: два – для разбойнікаў і адзін – для Жыцьцядаўцы. Убачыўшы яго, пекла сказала тым, што былі з ім унізе: "Слугі і паплечнікі мае! Хто гэта ўбіў цьвікі ў сэрца маё, хто зьнячэўку прабіў мяне драўляным кап'ём? Разьдзіраюць мяне яны, і я мучуся, трывога агарнула нутро маё і пачуцьці. Дух мой увесь дрыжыць, і я вымушанае адпусьціць Адама і яго нашчадкаў, якіх некалі дало мне дрэва райскае. І вось дрэва ўводзіць іх зноў у рай".

Песьня 7

Ірмас: Той, хто выбавіў юнакоў з агню, стаўшыся чалавекам, церпіць мукі, як сьмяротны, і цярпеньнем сваім сьмяротнае апранае ў красу несьмяротнасьці – адзіны найблаславёны Бог Айцоў і ўсемагутны.

Катавасія: Ты, Хрысьце, што выбавіў юнакоў у печы, прыняў цела і зышоў на зямлю, быў прыбіты да крыжа і дараваў нам збаўленьне, адзіны блаславёны, Божа айцоў, і ўсяслаўны.

Песьня 8

Ірмас: Гэты асаблівы і сьвяты дзень, адзіны з усіх суботаў, уладарны і Гасподні, сьвята над сьвятамі і ўрачыстасьць над урачыстасьцямі: у гэты дзень бласлаўляем Хрыста на ўсе вякі.

Катавасія: Некалі вялікі прарок Даніла, укінуты з ільвамі ў роў, распасьцёр крыжападобна рукі свае і застаўся цэлым, бласлаўляючы Хрыста праз усе вякі.

Песьня 9

Ірмас: Сьвяціся, сьвяціся, Новы Ерусаліме, бо слава Гасподняя зазьзяла над табой. Радуйся сёньня і весяліся, Сыёне. Ты ж, Чыстая, красуйся, Багародзіца, бо Той, каго Ты нарадзіла, з мёртвых устаў.

Прыпеў: Слава, Госпадзе, крыжу і ўваскрасеньню Твайму.

Ты, Божа і Жыцьцядаўца, зышоў у магілу, разьбіў усе аковы і кайданы, і ўваскрасіў памёрлых, якія клічуць: Слава ўваскрасеньню Твайму, Хрысьце, Збавіцелю ўсемагутны.

Магіла Твая, Хрысьце, дала мне жыцьцё, бо Ты, Уладару жыцьця, зьявіўшыся, сказаў тым, што ў магілах: Усе палонныя, выходзьце на волю, бо Я прыйшоў на адкупленьне сьвету.

Усе дрэвы хай усьцешацца, гледзячы на дрэва Крыжовае, якое сёньня праслаўляецца: Хрыстос, як сказаў некалі Давід, узвысіў яго.

Я памёр праз дрэва, але ў табе, Крыжу Хрыстовы, я знайшоў дрэва жыцьця. Ты – мой абаронца, надзейная ахова ад нападаў ворагаў. Пакланяюся табе сёньня і клічу: Асьвяці мяне славаю тваёю.

Весяліся і радуйся, Царква Божая, пакланяючыся сёньня тройчы сьвятому Крыжу Хрыстоваму, перад якім стаяць у страху анельскія хоры, што акружаюць яго.

Слава ...

Божа сьвяты, адзіная Існасьць у Трох асобах! Пакланяюся Табе – Айцу, і Сыну разам з Духам Сьвятым, – адзінаму Пачатку, адзінай Уладзе, што кіруе ўсім.

Цяпер ...

Ты, Дзева, – гара вялікая, у якой пасяліўся Хрыстос, як сказаў сьвяты Давід. Дзякуючы Табе, Усеблаславёная, мы былі ўзьнятыя да неба і атрымалі ўсынаўленьне праз Духа Сьвятога.

Катавасія: Дзева Маці і існая Багародзіца, Ты нарадзіла бясьсеменна Хрыста Бога нашага, які ўзышоў целам на крыж. Разам з Ім Цябе мы ўсе, верныя, дастойна ўзьвялічваем.

Экзапастыляр нядзельны. Пасьля:

Слава ...

Гледзячы на выстаўлены сёньня пачэсны Крыж, паклонімся яму і, цалуючы яго з вераю і любоўю, усьцешымся і папросім дабравольна расьпятага на ім Госпада, каб Ён зрабіў нас годнымі пакланіцца Ягоным пачэсным мукам і неасудна дачакацца ўваскрасеньня.

Цяпер ...

Усячыстая Дзева, дай нам, якія сёньня пабожна пакланяемся Крыжу, на якім Сын Твой распасьцёр усячыстыя рукі свае, дажыць да збавенных усепачэсных мукаў і пакланіцца сьветламу дню Пасхі Гасподняй, што прыносіць радасьць усяму сьвету.

Пахвальныя псалмы

Пяць песьняў нядзельных належнага тону. Тады:

(Тон 4): Узьвялічым гучнымі песьнямі пачэсны крыж і, цалуючы яго, усклікнем: "Крыжу пачэсны, асьвяці нашыя душы і целы сілаю тваёю, і захавай бесьпечнымі ад усялякіх варожых напасьцяў тых, што пабожна пакланяюцца табе".

Верш: Узьвялічвайце Госпада Бога нашага і пакланяйцеся падножжу Ягонаму, бо Ён сьвяты.

Прыйдзіце, зачэрпніце вады ласкі, што дзякуючы крыжу пацякла! Бачым крыніцу дараваньняў – дрэва сьвятое, напоенае крывёю і вадою Ўладара ўсіх, які быў дабравольна ўзьнесены на ім і ўзьняў з сабою людзей.

Верш: Бог, Уладар наш спрадвеку, учыніў збаўленьне пасярод зямлі.

Крыжу ўсяслаўны, ты – умацаваньне Царквы, падтрымка ўладароў, сіла хрысьціянаў, манахаў пахвала і збаўленьне. Таму сёньня пакланяемся табе і прасьвятляемся сэрцам і душою боскай ласкаю Таго, хто быў на табе расьпяты, разбурыў уладу маны і зьнішчыў першасны праклён.

Слава ...

(Тон 8): Госпад у прыповесьці навучыў нас пазьбягаць высакамернасьці фарысэйскай, і ня мудраваць вельмі, але думаць пра сутнае. Ён даў нам самога сябе за прыклад, калі спустошыў сябе аж да сьмерці крыжовай. Таму, аддаючы падзяку Яму, разам з мытнікам усклікнем: "Божа, што, непадуладны цярпеньням, пацярпеў за нас, вызваль ад згубных страсьцяў і збаў нас".

Цяпер ...

Найблаславёная Ты, Багародзіца Дзева...

Вялікае ўслаўленьне.

Падчас сьпеву "Сьвяты Божа..." сьвятар, у поўнай сьвятарскай вопратцы, у суправаджэньні дыякана кадзіць тройчы вакол ахвярніка, на якім ляжыць крыж. Пасьля бярэ крыж і разам з дыяканам, які трымае кадзіла спераду, выносіць крыж паўночнымі дзьвярыма. Стаўшы перад райскімі дзьвярыма, дыякан кажа ўголас:

Мудрасьць, устаньце!

Сьвятар і дыякан сьпяваюць трапар:

(Тон 1): Збаў, Госпадзе, людзей Тваіх і блаславі набытак Твой, даруй супакой сьвятой Тваёй Царкве і перамогу над усімі нягодамі, і захавай верны Твой народ сілаю Твайго крыжа.

Людзі паўтараюць той самы трапар двойчы.

Тымчасам сьвятар кладзе крыж на прыгатаваны стол, які стаіць пасярод царквы, і кадзіць вакол яго тройчы. Пасьля сьвятар і дыякан, стаўшы перад крыжам, сьпяваюць тройчы, робячы за кожным разам зямны паклон:

Крыжу Твайму пакланяемся, Уладару наш, і сьвятое ўваскрасеньне Тваё славім.

Людзі паўтараюць тое самае тройчы, а пасьля сьпяваюць наступную песьню, падчас якой усе прысутныя па чарзе падыходзяць пакланіцца Крыжу:

(Тон 2): Прыйдзіце, верныя, паклонімся жыцьцядайнаму крыжу, на якім Уладар славы Хрыстос дабравольна рукі расьцягнуў, каб нас вярнуць да першаснага блаславенства, з якога нас хітрасьцю некалі вораг абакраў і ўчыніў нас выгнаньнікамі, ад Бога далёкімі. Прыйдзіце, верныя, паклонімся дрэву, якім мы ўдастоіліся скрышыць галовы нябачных ворагаў; прыйдзіце, усе народы зямлі, каб песьнямі ўсхваліць крыж Гасподні. Радуйся, Крыжу, поўнае збаўленьне ўпаўшага Адама, табою хваліцца сьвятая Царква і перамагае ўсе нягоды сілаю тваёю. Сёньня мы, хрысьціяне, са страхам цалуем цябе і славім да цябе прыбітага Бога, кажучы: "Госпадзе, што быў прыбіты да крыжа, зьмілуйся над намі, бо Ты добры і Чалавекалюбец".

(Тон 8): Сёньня Ўладар стварэньня і Госпад славы вісіць, прыбіты да Крыжа, і бок Ягоны прабіты кап'ём. Слодыч Царкоўная каштуе воцату. Вянцом з цярніны вянчаецца і апранецца ў зьдзеклівую вопратку Той, хто пакрыў неба хмарамі. Рукой глінянай б'ецца Той, хто сваёй рукой зрабіў чалавека. Церпіць біцьцё па плячах Той, хто пакрывае неба хмарамі, і прымае аплёўваньні, зьдзек і насьмешкі. Усё цярпліва пераносіць мой Бог і Збаўца дзеля мяне, грэшнага і асуджанага, каб у добрасардэчнасьці сваёй збавіць сьвет ад маны.

Слава ...

(Тон 8): Сёньня Недаступны прыродаю робіцца даступным для мяне і церпіць пакуты, каб збавіць мяне ад цярпеньняў. Той, хто вяртае зрок сьляпым, аплёўваецца вуснамі злачынцаў і дае свае плечы на біцьцё дзеля палонных. Калі Ягоная Чыстая Маці ўбачыла Яго на крыжы, Яна з болем усклікнула: "Гора мне, Дзіця маё! Чаму Ты гэта зрабіў? Ты быў прыгажэйшы за ўсіх сьмяротных людзей, а цяпер вісіш без жыцьця і выгляду, без усякай красы. Гора мне, Сьвятло вачэй маіх! Не магу глядзець, як Ты ляжыш, заснуўшы; маё нутро ўсё параненае, востры меч прабіў сэрца маё. Слаўлю царпеньні Твае, пакланяюся Тваёй добрасардэчнасьці. Доўгацярплівы Госпадзе, слава Табе!"

Цяпер ...

Сёньня спаўняецца слова прарока: пакланяемся месцу, дзе стаялі ногі Твае, Госпадзе, і, пакаштаваўшы з дрэва збаўленьня, вызваляемся ад грахоўных пажаданьняў, малітвамі Багародзіцы, адзіны Чалавекалюбча.